اداره یادگیری الکترونیکی
۱. مقدمه
تحولات شتابان فناوری اطلاعات و ارتباطات در سالهای اخیر، الگوی آموزش عالی و شیوه ارائه خدمات آموزشی را با تغییرات اساسی مواجه ساخته است. توسعه آموزش الکترونیکی، یادگیری ترکیبی، برگزاری جلسات برخط و استفاده از بسترهای دیجیتال، به یکی از الزامات نظام آموزش عالی تبدیل شده است.
در این راستا، اداره یادگیری الکترونیکی دانشگاه علم و فرهنگ از سال ۱۳۹۸ و همزمان با شیوع بیماری کرونا و ضرورت استمرار فعالیتهای آموزشی در شرایط غیرحضوری، فعالیت خود را آغاز کرد. شکلگیری این اداره در ابتدا پاسخی عملیاتی به یک نیاز فوری و ضروری بود؛ اما با استمرار فعالیتها و توسعه تدریجی زیرساختها و خدمات، یادگیری الکترونیکی به یکی از اجزای مهم زیستبوم آموزشی و ارتباطی دانشگاه تبدیل شد.
اداره یادگیری الکترونیکی طی سالهای فعالیت خود تلاش کرده است ضمن حفظ پایداری و دسترسپذیری خدمات، با شناسایی نیازهای کاربران و بهرهگیری از ظرفیتهای فناوری، کیفیت، کارایی و قابلیتهای سامانه یادگیری الکترونیکی دانشگاه را بهصورت مستمر ارتقا دهد.
۲. سابقه و روند شکلگیری
فعالیت اداره یادگیری الکترونیکی دانشگاه علم و فرهنگ در سال ۱۳۹۸ با هدف ایجاد و پشتیبانی از بستر آموزش مجازی و فراهمسازی امکان استمرار فرایندهای آموزشی در شرایط ناشی از همهگیری کرونا آغاز شد.
در نخستین مرحله، تمرکز اصلی بر فراهمسازی زیرساخت لازم برای برگزاری کلاسهای درسی بهصورت برخط، ایجاد دسترسی برای استادان و دانشجویان و پشتیبانی از فرایند آموزش غیرحضوری قرار داشت.
با گذشت زمان و افزایش تجربه و بلوغ سامانه، رویکرد اداره از مدیریت یک نیاز اضطراری به سمت توسعه پایدار خدمات یادگیری الکترونیکی و ایجاد یک بستر جامع برای تعاملات آموزشی، علمی و سازمانی دانشگاه حرکت کرد.
در این دوره، علاوه بر استمرار ارائه خدمات آموزشی، قابلیتها و کاربردهای سامانه توسعه یافته و استفاده از آن به حوزههای مختلف دانشگاه گسترش پیدا کرده است.
۳. اقدامات و دستاوردها
۳-۱. ایجاد و تثبیت زیرساخت آموزش مجازی
یکی از مهمترین اقدامات اداره یادگیری الکترونیکی، ایجاد و تثبیت بستر فنی و اجرایی لازم برای برگزاری آموزشهای مجازی در دانشگاه بوده است.
این زیرساخت امکان برگزاری کلاسهای آنلاین، ارتباط همزمان استاد و دانشجو، مدیریت جلسات آموزشی و پشتیبانی از فرایندهای مرتبط با آموزش مجازی را فراهم کرده و در طول سالهای فعالیت، متناسب با نیازهای دانشگاه توسعه و بهینهسازی شده است.
۳-۲. توسعه و بهبود مستمر سامانه
پس از راهاندازی اولیه، یکی از رویکردهای اصلی اداره، بهبود مستمر سامانه و ارتقای تجربه کاربری بوده است.
در این مسیر، با توجه به بازخورد کاربران و نیازهای آموزشی و اجرایی دانشگاه، تلاش شده است قابلیتهای سامانه بهبود یافته و استفاده از آن برای استادان، دانشجویان، مدیران و سایر کاربران تسهیل شود.
۳-۳. پشتیبانی از برگزاری کلاسهای آموزشی
سامانه یادگیری الکترونیکی دانشگاه بهعنوان یکی از بسترهای آموزش دیجیتال، امکان برگزاری و مدیریت کلاسهای درسی برخط را فراهم کرده است.
این بستر امکان تعامل مستقیم استاد و دانشجو، ارائه محتوای آموزشی، برگزاری جلسات آنلاین و استفاده از قابلیتهای ارتباطی مورد نیاز در فرایند تدریس را فراهم ساخته و در استمرار و توسعه آموزش الکترونیکی دانشگاه نقش مؤثری داشته است.
۳-۴. توسعه کاربرد سامانه فراتر از آموزش
یکی از مهمترین تحولات ایجادشده طی سالهای فعالیت، گسترش دامنه استفاده از سامانه از کلاسهای آموزشی به سایر فعالیتهای دانشگاهی بوده است.
در حال حاضر، ظرفیت سامانه برای برگزاری انواع جلسات و رویدادهای برخط مورد استفاده قرار میگیرد و امکان بهرهگیری از آن در سطوح مختلف دانشگاه فراهم شده است.
از جمله این کاربردها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- برگزاری جلسات مدیریتی دانشگاه؛
- جلسات مدیران و مسئولان واحدهای مختلف؛
- جلسات معاونتها و دانشکدهها؛
- نشستهای علمی و تخصصی؛
- جلسات دفاع از پایاننامه و رساله؛
- جلسات و نشستهای آموزشی؛
- برگزاری مراسم و رویدادهای دانشگاهی؛
- جلسات تعاملی و ارتباطات سازمانی برخط.
این توسعه کاربردها موجب شده است سامانه یادگیری الکترونیکی از یک ابزار صرفاً آموزشی فراتر رفته و بهعنوان یکی از بسترهای ارتباطی و همکاری آنلاین دانشگاه مورد استفاده قرار گیرد.
4. چالشهای اصلی
با توجه به مسیر طیشده و روند تحولات فناوری، مهمترین چالشهای پیشروی اداره یادگیری الکترونیکی را میتوان در محورهای زیر دستهبندی کرد:
۵-۱. ضرورت بهروزرسانی مستمر فناوری
سرعت بالای تغییرات فناوری در حوزه آموزش مجازی و ارتباطات برخط، ضرورت بهروزرسانی مستمر زیرساختها و نرمافزارهای مورد استفاده را ایجاد میکند.
۵-۲. افزایش انتظارات کاربران
با گسترش استفاده از خدمات دیجیتال، انتظار کاربران از سامانهها افزایش یافته است. سهولت استفاده، سرعت، پایداری، کیفیت ارتباط و دسترسی از هر مکان و هر دستگاه، از مهمترین عوامل مؤثر بر رضایت کاربران هستند.
۵-۳. توسعه آموزش ترکیبی
حرکت آموزش عالی از آموزش صرفاً حضوری یا صرفاً مجازی به سمت آموزش ترکیبی و انعطافپذیر، نیازمند توسعه قابلیتها و بازطراحی برخی فرایندهای آموزشی است.
۵-۴. نیاز به یکپارچگی
ارتباط و یکپارچگی میان سامانه یادگیری الکترونیکی و سایر سامانههای آموزشی و دانشگاهی، یکی از الزامات توسعه آینده است و میتواند از ورود چندباره اطلاعات و ایجاد فرایندهای موازی جلوگیری کند.
۵-۵. بهرهگیری از فناوریهای نوین
هوش مصنوعی، تحلیل دادههای یادگیری، دستیارهای هوشمند، تولید محتوای دیجیتال و فناوریهای تعاملی، فرصتهای جدیدی برای ارتقای کیفیت آموزش ایجاد کردهاند که بهرهگیری هدفمند از آنها نیازمند برنامهریزی و سرمایهگذاری است.
5. چشمانداز اداره یادگیری الکترونیکی
اداره یادگیری الکترونیکی دانشگاه علم و فرهنگ در افق پنجساله، در نظر دارد از یک سامانه ارائه آموزش مجازی به سمت یک زیستبوم جامع یادگیری و تعاملات دیجیتال دانشگاه حرکت کند.
در این چشمانداز، بستر یادگیری الکترونیکی دانشگاه باید بهعنوان یکی از ارکان تحول دیجیتال آموزشی، امکان ارائه خدمات آموزشی، علمی و ارتباطی را به شکلی یکپارچه، پایدار، هوشمند، امن و کاربرمحور فراهم کند.
اهداف کلیدی این دوره عبارتاند از:
- ارتقای کیفیت و پایداری خدمات
- افزایش پایداری و دسترسپذیری سامانه
- ارتقای کیفیت جلسات برخط
- کاهش اختلالات و افزایش قابلیت اطمینان خدمات
- توسعه سازوکارهای پشتیبانی و پاسخگویی به کاربران
- توسعه آموزش ترکیبی و انعطافپذیر
- هوشمندسازی یادگیری
- کمک به تولید و سازماندهی محتوای آموزشی
- تحلیل دادههای آموزشی و الگوهای یادگیری
- ارائه خدمات شخصیسازیشده
- توسعه محتوای الکترونیکی
- توسعه خدمات برخط دانشگاه
- بهبود تجربه کاربری
6. جمعبندی
اداره یادگیری الکترونیکی دانشگاه علم و فرهنگ طی سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۵ مسیر قابل توجهی را از ایجاد یک بستر ضروری برای استمرار آموزش در دوران کرونا تا تبدیلشدن به یکی از زیرساختهای مهم ارتباطات و تعاملات دیجیتال دانشگاه طی کرده است.
تجربه حاصل از این دوره، سرمایه ارزشمندی برای توسعه آینده محسوب میشود. استمرار این مسیر مستلزم آن است که اداره یادگیری الکترونیکی ضمن حفظ و ارتقای کیفیت خدمات موجود، به سمت یادگیری هوشمند، آموزش ترکیبی، توسعه محتوای دیجیتال، تحلیل دادههای یادگیری، بهرهگیری از هوش مصنوعی و یکپارچهسازی خدمات آموزشی و دانشگاهی حرکت کند.
بر این اساس، چشمانداز اداره در دوره پنجساله آینده، ایجاد بستری است که نهتنها پاسخگوی نیازهای فعلی دانشگاه باشد، بلکه بتواند متناسب با تحولات فناوری و نیازهای آینده آموزش عالی، بهعنوان زیرساخت راهبردی یادگیری دیجیتال و ارتباطات برخط دانشگاه علم و فرهنگ ایفای نقش کند.
در نهایت، اداره یادگیری الکترونیکی با تکیه بر تجربه، دانش تخصصی و زیرساختهای ایجادشده، میتواند یکی از پیشرانهای اصلی تحول دیجیتال در حوزه آموزش و توسعه دانشگاه هوشمند باشد و زمینه را برای ارائه آموزش و خدمات دانشگاهی با کیفیت بالاتر، انعطافپذیری بیشتر، دسترسی گستردهتر و تجربه کاربری مطلوبتر فراهم سازد.